Jasna Góra

Jasna Góra (łac. Clarus Mons) – zespół klasztorny zakonu paulinów w Częstochowie. Jest jednym z najważniejszych miejsc kultu maryjnego w tej części Europy. Na Jasnej Górze znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, który od XV wieku jest w katolicyzmie, szczególnie polskim, otaczany czcią i uważa się, że ma cudowną moc. Szczególne znaczenie to miejsce ma dla Polaków, z racji postrzegania Matki Boskiej Częstochowskiej jako Królowej Polski (od 1 kwietnia 1656 roku, gdy Jan Kazimierz złożył Śluby Lwowskie).

Jasna Góra od setek lat jest ważnym centrum pielgrzymkowym.

Historia



Początki istnienia klasztoru sięgają roku 1382, kiedy to książę Władysław Opolczyk sprowadził paulinów z Węgier do dawnego kościoła parafialnego na mocy dekretu książęcego z 9 sierpnia tego samego roku oraz dokonał fundacji klasztoru.

Herb paulinów na drzwiach

Nazwa Jasna Góra została nadana klasztorowi przez węgierskich paulinów na pamiątkę macierzystego klasztoru św. Wawrzyńca na Jasnej Górze w Budzie. Wzięła się stąd, że klasztor znajduje się na jasnym wapiennym wzgórzu położonym 293 m n.p.m..

Dwa lata później na Jasną Górę sprowadzono z Rusi obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus (wg najstarszych przekazów namalowanego przez św. Łukasza Ewangelistę na desce stołu, na którym jadła Najświętsza Rodzina).

W niedługim czasie klasztor zyskał rozgłos, zarówno wśród pielgrzymów, jak i wśród grabieżców. W wyniku rozbójniczego najazdu, 14 kwietnia 1430 roku, obraz Czarnej Madonny został uszkodzony i ograbiony. Prace renowacyjne przeprowadzono w Krakowie w latach 1430-1434. Ponowny wzrost ruchu pielgrzymkowego wymusił trwającą do roku 1644 budowę gotyckiej kaplicy NMP o trzech szerokich nawach. Budowa fortyfikacji (murów obronnych) trwała z przerwami od roku 1620 przez 28 lat.





W czasie potopu szwedzkiego wojska szwedzkie, w sile około 3 000 żołnierzy szwedzkich i polskich, podjęło próbę opanowania klasztoru i sanktuarium już 8 listopada. Cudowną Ikonę oraz najcenniejsze precjoza wywieziono do klasztoru O.Paulinów w Głogówku, a w kaplicy umieszczono jego kopię. Grając na zwłokę przeor klasztoru o. Augustyn Kordeckiego uznał za króla Karola X Gustawowa (co w tym czasie zrobiła już większość województw ) szukając jednocześnie pomocy u Jana Kazimierza i polskich oficerów.

Obrona Jasnej Góry
na obrazie Januarego Suchodolskiego

W międzyczasie Kordecki otrzymał od Szwedów list żelazny tzw. salwagwardię, gwarantujący bezpieczeństwo twierdzy. Niewpuszczenie do klasztoru Szwedów skłoniło ich do przyprowadzenia posiłków (ok 12 000 ludzi) i rozpoczęcia regularnego oblężenia (trwającego od 18 listopada 1655 aż do nocy z 26 na 27 grudnia). Twierdza znajdowała się pod nieustannym ostrzałem, Szwedzi nie zdołali jednak skruszyć jej murów.

Klasztor był dobrze przygotowany do oblężenia, w bibliotece klasztornej zachowało się zestawienie zakupów uzbrojenia dokonane głównie na Dolnym Śląsku. Siły polskie były nieporównywalnie mniejsze niż szwedzkie, ale posiadały lepszą artylerię. Liczyły one 170 żołnierzy, 20 szlachciców i 70 zakonników. Odzwierciedla to pogardliwe określenie gen. Burcharda von Müllera (dowódcy Szwedów) nazywające tę twierdzę "kurnikiem". Zwycięstwo w tej bitwie odnieśli rycerze i zakonnicy pod dowództwem o. Augustyna Kordeckiego broniący klasztoru.

Oblężenie Jasnej Góry miało wydatny wpływ na przebieg potopu szwedzkiego (Szwedzi nie zdobyli największej twierdzy na zachodzie Polski, przez co nie odcięli połączenia z życzliwą Polsce Austrią i Janem II Kazimierzem). Przede wszystkim jednak był to triumf w wymiarze religijno-symbolicznym. Był to punkt zwrotny wojny, niejako oprzytomnienie Polaków- bowiem 29 grudnia 1655 na wieść o zwycięskiej obronie Jasnej Góry zawiązała się konfederacja tyszowiecka przeciwko Szwedom.

1 kwietnia 1656 roku król Jan Kazimierz, jak wspomniano we wstępie, złożył w lwowskiej katedrze Śluby Lwowskie, obierając Matkę Boską Częstochowską za patronkę i Królową Polski. W sierpniu roku 1665 pod murami Jasnej Góry miała miejsce bitwa wojsk Jana Kazimierza z rokoszanami Jerzego Lubomirskiego (starosty olsztyńskiego), która okazała się zwycięska dla jednostek króla. Paulini z Jasnej Góry w czasie tej bitwy zamknęli bramy, aby uniknąć angażowania się w konflikt zbrojny między dwoma dobrodziejami klasztoru. Przez następne lata, do roku 1770 Jasna Góra nie była mieszana w żadne działania zbrojne. W czasie tym, jednak, miało miejsce wydarzenie zasługujące na miano epokowego. Na mocy aktu papieża Klemensa XI z roku 1716 rok później bp. Krzysztof Szembek dokonał 8 września 1716 roku koronacji jasnogórskiego obrazu. Była to pierwsza taka ceremonia, która odbyła się poza Rzymem. Jak podają historycy w uroczystości uczestniczyło 200 tys. wiernych.





W okresie od 10 września 1770 r. do 9 stycznia 1771 r. członkowie konfederacji barskiej pod wodzą Kazimierza Pułaskiego skutecznie bronili klasztoru przed wojskami rosyjskimi. Jednak, gdy w sierpniu 1772 roku konfederacja upadła król Stanisław August Poniatowski ogłosił kapitulację Jasnej Góry i oddał ją w ręce Rosjan. Okres pod rządami rosyjskimi nie był najlepszy dla klasztoru: ograniczano ilość zakonników, dobra ziemskie, a sanktuarium było grabione. Na przykład barbarzyńsko skradziono sukienkę Obrazu i korony papieskie. Rok później, 22 maja, odbyła się ponowna koronacja tzw. milenijnymi koronami, które były przesłane przez papieża Piusa X. I wojna światowa ominęła Jasną Górę, stanowiącą od 26 kwietnia 1915 do 4 listopada 1918 enklawę pod okupacją austro-węgierską. Dwudziestolecie międzywojenne były okresem pewnych reform w samym klasztorze i odnowienia obrania NMP Królową Polski (1920).

  Czarna Madonna

W czasie II wojny światowej część pomieszczeń twierdzy były okupowane przez hitlerowskie wojska (od 3 września 1939 roku do 16 stycznia 1945), a sami zakonnicy byli kontrolowani. Ograniczono między innymi zbiorowe pielgrzymki. Samą Cudowną Ikonę w ołtarzu głównym zastąpiono kopią, a oryginał ukrywano na terenie klasztoru, między innymi był przymocowany pod blatem jednego z dwu stołów w Bibliotece Klasztornej. Jasna Góra w tym czasie stała się schronieniem dla partyzantów, a także Żydów. Był to także okres obrazy kultu i czci, jakim darzono Obraz i Matkę Boską Częstochowską przez nazistów.

26 sierpnia 1956 r. przy udziale około 1 000 000 wiernych złożono Jasnogórskie Śluby Narodu zredagowane przez prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz modlono się o jego uwolnienie z więzienia. 3 maja 1966 odbyły się centralne uroczystości religijne millenium chrztu Polski.

Papież Jan Paweł II odwiedził Jasną Górę sześciokrotnie: w latach 1979, 1983, 1987, 1991 (podczas VI Światowych Dni Młodzieży), 1997 i 1999.



Pomnik Jana Pawła II, 7 kwietnia 2005

Pomnik Jana Pawła II znajduje się na bastionie Świętej Trójcy i mierzy 4,3 m (bez cokołu). Autorem tego pomnika z brązu jest Władysław Dudek, a fundatorami małżeństwo Gołąb z USA. Został odsłonięty i poświęcony 26 sierpnia 1999 r. - w uroczystość Matki Boskiej Częstochowskiej, z udziałem Episkopatu Polski.

Monument przedstawia stojącego papieża w sutannie, z piuską w lewej ręce, wyciągającego prawą dłoń w geście pozdrawiania.

Cokół okryty jest płytami z czerwonego marmuru. Na każdej z nich - oprócz frontalnej z herbem papieskim, zamocowane są dodatkowo płyty z brązu, w których wyryte zostały napisy.